Lãnh đạo châu Âu lo ngại cuộc đối đầu của Tổng thống Mỹ với Iran đang biến cú sốc năng lượng thành khủng hoảng chính trị, khi giá tăng mạnh và tăng trưởng hụt hơi đe dọa dòng chính vốn mong manh của khối. Các chính phủ ủng hộ EU cảnh giác trước làn sóng dân túy có thể bùng lên mạnh, đặc biệt tại Pháp nơi chiến thắng của phe cực hữu có thể làm rung chuyển trật tự.

Seamus Boland, Chủ tịch Ủy ban Kinh tế và Xã hội châu Âu (European Economic and Social Committee), cảnh báo chi phí năng lượng đang lan sang thực phẩm, vận tải và nhà ở, đánh mạnh vào nhóm thu nhập thấp và trung bình. Ông nói điều này bào mòn niềm tin không chỉ với chính phủ quốc gia mà cả khả năng của Ủy ban châu Âu (European Commission) trong việc che chắn các cú sốc bên ngoài, tạo đà cho các lựa chọn bảo hộ hay hướng nội.

Tại Pháp, Tập hợp Quốc gia (National Rally) được coi là có cơ hội lớn để vào Điện Élysée năm tới. Ở Bulgaria, chiến thắng ngày 20/4 của cựu tổng thống thân Điện Kremlin Rumen Radev khiến nhiều chính phủ đương nhiệm trong khu vực thêm bất an; tại Romania, khủng hoảng liên minh có thể sớm hất Ilie Bolojan; ở Đức, Đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (Alternative for Germany) nhắm thắng lợi tại Saxony‑Anhalt và đã thâm nhập một số khu vực miền tây. Thứ trưởng tài chính từ 27 nước EU họp ở Athens để bàn giảm thiểu tác động kinh tế mà không đẩy khối vào khủng hoảng nợ; tuần sau, bộ trưởng tài chính nối tiếp tại Brussels khi bắt đầu soạn ngân sách năm tới.

Trong các cuộc thảo luận bên lề thượng đỉnh EU ở Síp và tại Diễn đàn Kinh tế Delphi (Delphi Economic Forum), điểm chung là kinh tế châu Âu vốn đã yếu, và cú sốc Iran có thể châm ngòi bùng phát chính trị. Ủy viên phụ trách Kinh tế Valdis Dombrovskis khuyến nghị các biện pháp “có mục tiêu, tạm thời” do dư địa tài khóa đã thu hẹp sau Covid‑19 và khủng hoảng năng lượng 2022 bắt nguồn từ cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine.

Bế tắc Washington‑Tehran kéo dài sau khi đàm phán bị hủy phút chót; Eo biển Hormuz vẫn đóng với phần lớn tàu thương mại, giữ giá dầu trên 100 USD/thùng. Các đòn tấn công do Mỹ và Israel dẫn dắt là tác nhân mới nhất kích hoạt cảnh báo đỏ cho kinh tế châu Âu, vốn đã được cảnh báo từ trước: năm 2024, cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (European Central Bank) Mario Draghi nói châu Âu có nguy cơ “chết mòn” nếu không cải cách để bắt kịp Trung Quốc và Mỹ. Emmanuel Macron nhận định đây là lúc châu Âu “tỉnh dậy” và cùng Kyriakos Mitsotakis kêu gọi giãn trả nợ kế hoạch phục hồi hậu đại dịch, đồng thời phát hành thêm nợ chung để đầu tư ưu tiên.

Tình trạng đình lạm đang hình thành khi giá tăng do chiến tranh và phong tỏa va vào tăng trưởng yếu. Dombrovskis cho biết nhiều khả năng phải hạ dự báo tăng trưởng cả năm trong bản dự báo mùa xuân giữa tháng 5; Đức và Italy đã hạ kỳ vọng mới đây. Lãnh đạo EU xem xét các đề xuất của European Commission: giảm thuế điện, chương trình an sinh cho hộ dễ tổn thương, giảm VAT, trợ cấp có mục tiêu cho công nghệ sạch, đầu tư lưới điện và phối hợp bơm đầy kho dự trữ khí.

Tuy nhiên, gánh nặng nợ và thâm hụt sau đại dịch khiến dư địa can thiệp quy mô lớn hạn chế hơn so với thời điểm Covid hay ngay sau khi Nga mở rộng xâm lược Ukraine. European Commission tránh các gói “bazooka” và thúc giục chỉ can thiệp nơi chịu tổn thương nặng nhất. Cùng lúc, rạn nứt Bắc‑Nam tái hiện quanh ngân sách 1,8 nghìn tỷ EUR giai đoạn 2028–2034: phía Bắc muốn siết chi và ưu tiên quốc phòng, phía Nam đòi hỏi hỗ trợ kinh tế. Từ 2028, EU còn phải trả khoảng 25 tỷ EUR/năm nợ chung thời Covid; Macron gọi ý tưởng hoàn trả nhanh là “ngu ngốc”.