Tóm tắt
Tại Berlin, Đảng Cánh tả (Linkspartei) theo đuổi kế hoạch chuyển nhà ở vào sở hữu công, trong khi Chính phủ Liên bang (Bundesregierung) chạy đua ban hành quy định siết chặt. Bộ trưởng Nội vụ Liên bang Alexander Dobrindt xây dựng một dự luật đặt ra rào cản cao, còn được gọi là “luật chống truất hữu”. Dự luật đã được nhất trí tại Ủy ban liên minh của khối CDU/CSU (Union) và Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD), với những chi tiết đầu tiên từ Bộ Nội vụ Liên bang (Bundesinnenministerium) và được báo Bild (Bild-Zeitung) nêu ra. Dobrindt khẳng định “luồng sùng bái xã hội hóa tùy tiện” không phù hợp với Hiến pháp.
Các điểm chính của dự luật: việc chuyển tài sản, như nhà cho thuê, vào sở hữu công chỉ có thể thực hiện nếu chứng minh được tính cần thiết bắt buộc. Chính quyền bang phải chứng tỏ đã khai thác triệt để mọi biện pháp khác, gồm đầu tư và hỗ trợ phát triển nhà ở. Nếu truất hữu, bồi thường phải “ngay bằng tiền mặt” và theo giá thị trường, xác định bằng thẩm định độc lập.
Những tiêu chí này làm khó đáng kể kế hoạch ở Berlin. Theo văn bản thăm dò của các đảng tại thủ đô, mục tiêu là các tập đoàn nhà ở tư nhân sở hữu trên 10.000 căn, với chi phí bồi thường dự kiến 16 tỷ EUR, thấp hơn giá thị trường. Một dự luật cấp bang dự kiến trình Nghị viện Berlin (Abgeordnetenhaus) vào giữa năm 2028, đồng thời loại trừ phương án truất hữu theo Điều 14 của Hiến pháp.
Chủ tịch Đảng Cánh tả Luigi Pantisano chỉ trích Dobrindt và toàn bộ chính phủ liên bang đen-đỏ coi trọng cổ đông các tập đoàn như Vonovia hơn người thuê nhà. Ông cho rằng luật này sẽ không đứng vững trước Tòa Hiến pháp Liên bang (Bundesverfassungsgericht) và yêu cầu SPD xác định lập trường “đứng về phía ‘mafia cho thuê’ hay người thuê nhà”. Quyết định có mở đàm phán liên minh tại Berlin sẽ được thông qua vào thứ Bảy tại đại hội đảng cấp bang của Đảng Cánh tả, trong khi SPD và Xanh đã tán thành.
Về pháp lý, truất hữu theo Điều 14 của Hiến pháp áp dụng cho các dự án phục vụ lợi ích chung cụ thể, như lấy đất làm đường cao tốc hay đê điều, với quy trình pháp lý quen thuộc và bồi thường cho chủ sở hữu; riêng trong xây dựng đường, mỗi năm có hàng trăm vụ.
Chuyển vào sở hữu công theo Điều 15 lại hướng tới đưa “đất đai, tài nguyên thiên nhiên và tư liệu sản xuất” thành sở hữu chung, nhưng chưa từng được áp dụng, nên là vùng pháp lý hoàn toàn mới; mức độ và hình thức bồi thường cũng phải được luật định. Thuật ngữ “truất hữu” được dùng phổ biến trong tranh luận chính trị, song không chính xác về mặt pháp lý trong bối cảnh này. Bài viết dựa trên thông tin của hãng tin dpa và Ban pháp lý ARD (ARD-Rechtsredaktion) tại Karlsruhe.
Các điểm chính của dự luật: việc chuyển tài sản, như nhà cho thuê, vào sở hữu công chỉ có thể thực hiện nếu chứng minh được tính cần thiết bắt buộc. Chính quyền bang phải chứng tỏ đã khai thác triệt để mọi biện pháp khác, gồm đầu tư và hỗ trợ phát triển nhà ở. Nếu truất hữu, bồi thường phải “ngay bằng tiền mặt” và theo giá thị trường, xác định bằng thẩm định độc lập.
Những tiêu chí này làm khó đáng kể kế hoạch ở Berlin. Theo văn bản thăm dò của các đảng tại thủ đô, mục tiêu là các tập đoàn nhà ở tư nhân sở hữu trên 10.000 căn, với chi phí bồi thường dự kiến 16 tỷ EUR, thấp hơn giá thị trường. Một dự luật cấp bang dự kiến trình Nghị viện Berlin (Abgeordnetenhaus) vào giữa năm 2028, đồng thời loại trừ phương án truất hữu theo Điều 14 của Hiến pháp.
Chủ tịch Đảng Cánh tả Luigi Pantisano chỉ trích Dobrindt và toàn bộ chính phủ liên bang đen-đỏ coi trọng cổ đông các tập đoàn như Vonovia hơn người thuê nhà. Ông cho rằng luật này sẽ không đứng vững trước Tòa Hiến pháp Liên bang (Bundesverfassungsgericht) và yêu cầu SPD xác định lập trường “đứng về phía ‘mafia cho thuê’ hay người thuê nhà”. Quyết định có mở đàm phán liên minh tại Berlin sẽ được thông qua vào thứ Bảy tại đại hội đảng cấp bang của Đảng Cánh tả, trong khi SPD và Xanh đã tán thành.
Về pháp lý, truất hữu theo Điều 14 của Hiến pháp áp dụng cho các dự án phục vụ lợi ích chung cụ thể, như lấy đất làm đường cao tốc hay đê điều, với quy trình pháp lý quen thuộc và bồi thường cho chủ sở hữu; riêng trong xây dựng đường, mỗi năm có hàng trăm vụ.
Chuyển vào sở hữu công theo Điều 15 lại hướng tới đưa “đất đai, tài nguyên thiên nhiên và tư liệu sản xuất” thành sở hữu chung, nhưng chưa từng được áp dụng, nên là vùng pháp lý hoàn toàn mới; mức độ và hình thức bồi thường cũng phải được luật định. Thuật ngữ “truất hữu” được dùng phổ biến trong tranh luận chính trị, song không chính xác về mặt pháp lý trong bối cảnh này. Bài viết dựa trên thông tin của hãng tin dpa và Ban pháp lý ARD (ARD-Rechtsredaktion) tại Karlsruhe.