Bắc Kinh xác nhận Donald Trump sẽ thăm Trung Quốc từ 13-15/5 để gặp Tập Cận Bình, chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Mỹ tới đây trong gần một thập kỷ. Lãnh đạo Boeing, Citigroup, Qualcomm dự kiến tháp tùng, hướng tới các thỏa thuận với doanh nghiệp Trung Quốc. Chuyến đi được xem là phép thử cho thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh; Trump nói Đài Loan và Iran cũng nằm trong chương trình nghị sự.

Tháng 4/2025, Trump áp thuế nhập khẩu diện rộng với nhiều nước, châm ngòi cho cuộc chiến thuế với Trung Quốc với mức đáp trả vượt 100%. Thuế được tạm dừng sau cuộc gặp trực tiếp tại Hàn Quốc vào tháng 10, nhưng đe dọa từ hai phía vẫn kéo dài. Bối cảnh này đặt cược lớn cho chuyến thăm sắp tới.

Cuộc đối đầu khởi nguồn khi Trump, sau chiến thắng năm 2016, theo đuổi “thương mại công bằng” và đưa việc làm sản xuất về Mỹ. Năm 2018, ông áp thuế lên 250 tỷ USD hàng nhập từ Trung Quốc và đánh thuế cả Mexico, Canada, châu Âu. Theo Ning Leng (Đại học Georgetown (Georgetown University)), Bắc Kinh bị bất ngờ khi mức phụ thuộc vào thị trường Mỹ còn cao, trong khi tiêu dùng nội địa ì ạch, thất nghiệp tăng và khủng hoảng bất động sản kéo dài khiến xuất khẩu sang Mỹ là phao cứu sinh.

Dưới thời Joe Biden, Mỹ duy trì sức ép: giữ nguyên thuế của Trump, hạn chế Huawei, thúc ép TikTok tách khỏi công ty mẹ Trung Quốc và áp thuế nặng khiến xe điện Trung Quốc khó vào thị trường Mỹ. Nhà kinh tế Tang Heiwai (Đại học Hong Kong (University of Hong Kong)) cho rằng mức bảo hộ của Biden thậm chí còn mạnh tay hơn.

Trở lại Nhà Trắng năm 2025, Trump nhân đôi chiến lược thuế: áp 20% với Trung Quốc, cáo buộc liên quan fentanyl, rồi nâng lên 34% vào Liberation Day. Doanh nghiệp Trung Quốc rối loạn chuỗi cung, Mỹ phải xoay nguồn thay thế; Bắc Kinh đáp trả bằng thuế nông sản Mỹ trong bối cảnh họ nắm gần độc quyền đất hiếm. Cuộc gặp tháng 10 đạt thỏa thuận tạm thời: Trung Quốc đình chỉ kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và mua ngay nông sản Mỹ; Washington hạ một phần thuế liên quan fentanyl, hoãn các đợt tăng mới và nới một số hạn chế bán bán dẫn tiên tiến (không gồm chip tối tân nhất).

Giờ đây, giải pháp lâu dài vẫn chưa có. Trung Quốc đẩy mạnh sản xuất, tìm đối tác mới, xuất khẩu lập kỷ lục, đồng thời đầu tư robot, tự phát triển chip để giảm phụ thuộc các hãng như Nvidia. Phía Mỹ muốn Bắc Kinh tăng mua đậu tương, linh kiện hàng không, nhưng bị cản bởi Tòa án Tối cao (Supreme Court) bác bỏ thuế ‘Liberation Day’, buộc chính quyền áp tạm thuế 10% toàn cầu và mở điều tra; một tòa án thương mại của Mỹ cũng phán quyết các mức thuế mới không có cơ sở.

Chiến tranh Iran phủ bóng lên cuộc gặp. Nhờ trữ lượng dầu lớn và nguồn cung đa dạng, cùng nhập khẩu chủ yếu từ Nga dù là khách mua dầu lớn nhất của Iran, Trung Quốc phần nào chống chịu tác động. Tuy vậy, xung đột kéo dài bắt đầu gây sức ép, buộc giới chức cam kết bảo đảm an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng, theo chuyên gia Lyle Morris. Cả Bắc Kinh và Washington đều có động lực chấm dứt chiến sự, nhưng khác biệt quan điểm về Iran khiến lộ trình còn khó đoán.