Donald Trump tuyên bố nâng mức thuế quan toàn cầu ông vừa áp 10% lên 15%, “hiệu lực ngay lập tức”, sau khi Tòa án Tối cao (Supreme Court) ra phán quyết bất lợi về cách ông dùng Đạo luật Quyền Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (International Emergency Economic Powers Act, IEEPA) để đánh thuế các đối tác thương mại.
Phán quyết 6-3 kết luận Trump vượt quá thẩm quyền khi dựa vào IEEPA. Ông cho biết sẽ chuyển sang quyền hạn theo Mục 122 của luật thương mại, đồng thời nói chính quyền sẽ xác định và ban hành chi tiết mức thuế mới trong vài tháng tới. Trước đó, mức 10% dự kiến có hiệu lực lúc 0:01 sáng thứ Ba theo giờ miền Đông, và Nhà Trắng chưa phản hồi liệu mức 15% có áp ngay thời điểm đó hay không.
Theo Erica York, phó chủ tịch chính sách thuế liên bang tại Tổ chức Tax Foundation (Tax Foundation), mức 15% sẽ đưa “thuế quan hiệu dụng” năm nay lên khoảng 6% (phần thuế ước tính so với tổng giá trị hàng nhập khẩu). Mục 122 cho phép Tổng thống áp tối đa 15% nhưng chỉ tạm thời, và sau 150 ngày phải được Quốc hội phê chuẩn nếu muốn duy trì.
Trump có thể tiếp tục dùng các công cụ khác: năm ngoái ông áp nhiều gói thuế rộng, gồm thuế “có đi có lại” khiến mức thuế với Ấn Độ và Brazil lên tới 50%, và với Trung Quốc từng cao tới 145%. Chính quyền đã dùng điều tra theo Mục 232 để áp thuế đồng loạt lên thép, nhôm, đồng, gỗ, đồ nội thất, ô tô và linh kiện; và có thể viện dẫn Mục 301 với các hành vi thương mại “không thể biện minh” gây gánh nặng cho doanh nghiệp Mỹ. Một biện pháp khác là áp tới 50% nếu cho rằng đối tác có thực tiễn phân biệt đối xử, dù có thể xung đột các cam kết tại Tổ chức Thương mại Thế giới. Trump dự kiến bàn về thương mại toàn cầu trong Thông điệp Liên bang.
Tác động giữa các nước phân hóa: theo Joe Brusuelas, kinh tế trưởng Công ty RSM US (RSM US), mức 15% nhẹ hơn so với các mức dưới IEEPA trước đây đối với Brazil, Canada, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Mexico và Nam Phi; nhưng cao hơn với Argentina, Úc, Ả Rập Xê Út và Vương quốc Anh. Kyle Handley, giáo sư kinh tế tại Đại học California, San Diego (University of California, San Diego), nhận định Brazil, Ấn Độ và một số nước châu Á đã có thỏa thuận với Trump là “người thắng tạm thời”, và chính quyền có thể tiếp tục đánh thuế theo ngành bằng các thẩm quyền khác.
Theo Brusuelas, nhà bán lẻ như Walmart, Target, Costco và Amazon có thể hưởng lợi từ mức thuế thấp hơn; nhóm thiết bị gia dụng từng chịu tác động xấu, ảnh hưởng tới Home Depot, Lowe’s và IKEA. Thuế thép và nhôm không đổi, còn linh kiện ô tô được áp cơ chế “có đi có lại”, tích cực cho GM, Ford và Toyota.
Lợi ích đến tay người tiêu dùng có thể hạn chế do hoàn thuế cho nhà nhập khẩu chưa chắc chắn; Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói ông “nghi ngờ người dân Mỹ sẽ thấy” tiền hoàn. Handley cho rằng giá hàng trên kệ có thể giảm dần khi xả hàng nhập khẩu, nhưng mức giảm không lớn và bất định sẽ kéo dài với doanh nghiệp lẫn đối tác. Ông nhận xét Tổng thống khó còn linh hoạt để đàm phán các thỏa thuận riêng rẽ theo từng nước, từng ngành như trước.
