Giới chức và nghị sĩ châu Âu lo Vladimir Putin coi 1–2 năm tới là thời điểm thuận lợi để thử quyết tâm của NATO, khi Donald Trump còn ở Nhà Trắng và Liên minh châu Âu chưa kịp củng cố năng lực quân sự. Mika Aaltola, nghị sĩ trung hữu Phần Lan tại Ủy ban Đối ngoại của Nghị viện châu Âu, nhận định quan hệ xuyên Đại Tây Dương rối ren và EU chưa sẵn sàng gánh trách nhiệm một mình.

Quan chức NATO và nhiều giới chức quốc phòng châu Âu cho rằng khả năng Nga mở tấn công bộ binh vào một nước NATO là thấp do lực lượng đang căng ở Ukraine, nhưng rủi ro lớn là các động thái có chủ ý tạo mơ hồ để gây chia rẽ về ngưỡng kích hoạt Điều 5 phòng thủ tập thể. Gabrielius Landsbergis, cựu ngoại trưởng Lithuania, cảnh báo Moscow có thể “leo thang theo chiều ngang” với láng giềng khác để né đàm phán bất lợi về Ukraine. Trump từng gọi NATO là “hổ giấy” và nhiệm kỳ của ông kéo dài đến tháng 1/2029. Theo Lộ trình Sẵn sàng Quốc phòng của EU (Defense Readiness Roadmap), mục tiêu răn đe đáng tin cậy chỉ đạt vào khoảng 2030.

Ville Niinistö, Chủ tịch Phái đoàn của Nghị viện châu Âu tại Ủy ban Hợp tác Nghị viện EU-Nga (EU-Russia Parliamentary Cooperation Committee), nhấn mạnh những hành động tâm lý nhỏ cũng có thể làm suy yếu hỗ trợ cho Kyiv. Ông nói Nga không toàn năng, nhưng sự tuyệt vọng khiến tình hình nguy hiểm hơn.

Trục bất định từ Washington làm tăng rủi ro: Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk coi sự tan rã dần của liên minh là mối đe dọa lớn nhất. Một quan chức quốc phòng châu Âu cho rằng nếu Đảng Cộng hòa thất bại trong bầu cử giữa kỳ tháng 11, Trump có thể cứng rắn hơn với NATO và châu Âu, giảm hỗ trợ Ukraine trước bầu cử tổng thống Mỹ 2028; Mỹ vừa thông báo rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức và Trump còn đe dọa Italy, Tây Ban Nha. Ông kêu gọi EU “đầu tư mạnh và đầu tư cùng nhau” để sẵn sàng tự bảo vệ.

Aaltola lập luận chính những tổn thất của Nga và bước tiến của Ukraine khiến Putin nguy hiểm hơn, có thể tìm “lối thoát” bằng cách mở rộng xung đột thay vì đàm phán hòa bình. Kịch bản có thể là chiến dịch UAV, chiến dịch ở Biển Baltic hay Bắc Cực, nhắm vào các đảo nhỏ, hoặc tận dụng “hạm đội trong bóng tối” đã bán quân sự hóa, tránh vượt biên giới để giảm nguy cơ phản ứng của Mỹ vốn đang bận ở Iran và có thể khuyên đàm phán.

Đánh giá rủi ro trong châu Âu còn chia rẽ: Phần Lan và Lithuania thúc giục khẩn trương tăng năng lực phòng thủ, nhất là phòng thủ tên lửa, trong bối cảnh Mỹ giao vũ khí chậm do chiến tranh với Iran; trong khi Estonia và NATO cảnh báo tránh thổi phồng đe dọa. Aaltola lo “cảm giác an toàn giả” sẽ làm giảm phân bổ nguồn lực quốc phòng.

Về Baltic, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy gợi ý Nga có thể toan tính với một nước Baltic; Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha nói Moscow phát tín hiệu khi cáo buộc các nước này cho UAV Ukraine dùng không phận. Tổng thống Estonia Alar Karis và nhiều quan chức NATO, châu Âu nhận định Nga khó mở thêm mặt trận do bận ở Ukraine, dù vẫn cảnh báo nguy cơ tính toán sai; châu Âu phải luôn cảnh giác và sẵn sàng.