Từ khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng (White House), mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương liên tục căng thẳng. Đe dọa áp thuế trừng phạt với bất kỳ ai cản trở kế hoạch đối với Greenland bị nhiều quan chức châu Âu coi là “giọt nước tràn ly”, thậm chí là mưu toan sáp nhập lãnh thổ có chủ quyền của Đan Mạch. Nhiều thủ đô đánh giá Hoa Kỳ không còn là đối tác thương mại và an ninh đáng tin cậy, cần một bước chuyển phối hợp sang “thực tế mới”. Hệ quả có thể là tổn hại thương mại, rủi ro an ninh cho châu Âu khi phải tự phòng thủ sớm hơn dự kiến, và cả chi phí cho Mỹ nếu mất mạng lưới căn cứ, đường băng và hậu cần tại châu Âu để vươn sang châu Phi và Trung Đông.

Viễn cảnh “hậu Hoa Kỳ” được thảo luận nghiêm túc, dù kết cục đó sẽ khép lại 80 năm hợp tác và có thể giáng đòn chí mạng vào Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Một số chính phủ vẫn muốn cứu vãn, như Giorgia Meloni nỗ lực hàn gắn; nhưng nhiều người khác hình dung một cấu trúc an ninh mới dựa trên liên minh tự nguyện (coalition of the willing) hỗ trợ Ukraine, nơi cả Anh và Na Uy cùng tham gia dù không thuộc EU. Cố vấn an ninh quốc gia của 35 chính phủ thường xuyên phối hợp trực tuyến và trực tiếp, xây dựng mức độ tin cậy cao và thói quen tìm giải pháp đa phương.

Lãnh đạo các nước cũng kết nối trực tiếp qua một nhóm nhắn tin gồm Keir Starmer, Emmanuel Macron, Friedrich Merz, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (European Commission) Ursula von der Leyen, Alexander Stubb và Giorgia Meloni. Sắp xếp “phi chính thức nhưng tích cực” này được gọi là Nhóm Washington (Washington Group), hình thành sau chuyến thăm Nhà Trắng cùng Volodymyr Zelenskyy tháng 8/2025. Họ chủ trương bình tĩnh, đáp trả hành động chính sách thay vì lời khiêu khích, qua đó bôi trơn tiến trình hòa bình cho Ukraine. Liên minh tự nguyện đang tiến gần một khung kế hoạch hòa bình có cả bảo đảm an ninh của Mỹ, dù trước đó Trump loại trừ vai trò quân sự của Hoa Kỳ.

Khủng hoảng Greenland đã làm thay đổi cách tiếp cận. Keir Starmer công khai gọi đe dọa áp thuế là “sai”, kể cả trong cuộc gọi trực tiếp với Trump, và nhiều thủ đô tập trung hơn vào kịch bản phải tiếp tục mà không có Hoa Kỳ sát cánh. Mối liên kết được hình thành qua hỗ trợ Ukraine giúp các nhà lãnh đạo dễ dàng liên lạc, xây niềm tin và năng lực phối hợp khi khủng hoảng leo thang.

Mô hình này có thể là hạt giống cho một liên minh an ninh mới trong bối cảnh Mỹ không còn hậu thuẫn NATO và an ninh châu Âu như trước. Hệ thống mới không loại trừ hợp tác với Mỹ, nhưng cũng không mặc định. Sự tham gia trực tiếp của Zelenskyy gợi mở vai trò trọng yếu của Ukraine — quốc gia được vũ trang mạnh, có công nghiệp drone tinh vi và kinh nghiệm chiến trường. Khi bảo đảm của Mỹ kém thuyết phục, mục tiêu gia nhập NATO kém hấp dẫn hơn; nếu gộp sức mạnh của Ukraine với Pháp, Đức, Ba Lan và Anh, năng lực răn đe tổng hợp, gồm cả hạt nhân và phi hạt nhân, sẽ rất đáng kể.

Ở cấp thể chế, Liên minh châu Âu (EU) đặt mục tiêu tự bảo vệ vào năm 2030. Ủy viên Quốc phòng châu Âu (European Defense Commissioner) Andrius Kubilius đề xuất một quân đội EU thường trực 100.000 người và tái khởi động ý tưởng về Hội đồng An ninh châu Âu (European Security Council) khoảng 12 thành viên, bao gồm cả Anh. Ursula von der Leyen thúc đẩy một Chiến lược An ninh châu Âu (European Security Strategy) mới; lãnh đạo EU chuẩn bị họp thượng đỉnh khẩn để hiệu chỉnh phản ứng với khủng hoảng Greenland, và có thể gặp trực tiếp phía Mỹ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum) ở Davos. Sau các cuộc gọi với Merz, Macron, Starmer và Tổng thư ký NATO Mark Rutte, von der Leyen khẳng định châu Âu sẽ “kiên định” bảo vệ Greenland và tình đoàn kết nội khối, đồng thời kêu gọi tư duy sáng tạo cho thời khắc hiện tại.