Châu Âu bùng nổ phẫn nộ khi Donald Trump bị xem là dùng đe dọa áp thuế để buộc nhượng lại Greenland, khiến các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) họp khẩn không còn vì khủng hoảng nội khối mà để đối phó áp lực từ Mỹ. Nền tảng niềm tin xuyên Đại Tây Dương, vốn từng bảo chứng cho trật tự quốc tế, nay lung lay nghiêm trọng.

Trump nối tiếp các động thái gây áp lực: tuyên bố áp thuế 10% lên tám nước châu Âu phản đối yêu sách về Greenland; rút ủng hộ quyết định của Thủ tướng Vương quốc Anh về bàn giao Quần đảo Chagos cho Mauritius; dọa đánh thuế rượu Champagne sau khi Emmanuel Macron phớt lờ sáng kiến Board of Peace (Board of Peace); công kích Thủ tướng Na Uy liên quan Giải Nobel Hòa bình, rồi lại rút các đe dọa dùng vũ lực ở Greenland và áp thuế rộng khắp. Ông còn công khai ảnh chụp tin nhắn riêng tư của lãnh đạo, từ đề nghị của Macron về đăng cai Nhóm G7 (G7) đến tin nhắn ca ngợi của Mark Rutte, hiện là Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Kênh liên lạc trực tiếp qua tin nhắn mất giá trị vì thiếu tin cậy.

Tác động an ninh hiện hữu: NATO chỉ hiệu quả khi lời hứa phòng thủ tập thể đáng tin. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cảnh báo nếu Mỹ xâm chiếm Greenland — lãnh thổ có chủ quyền của Đan Mạch — NATO sẽ chấm dứt. Chỉ riêng việc bị đe dọa đã đặt liên minh vào tình trạng nguy kịch, còn Copenhagen né xác nhận niềm tin vào Mỹ, nhấn mạnh cần hợp tác tôn trọng lẫn nhau.

Trong ngắn hạn, châu Âu phải giữ trọng tâm vào hòa bình cho Ukraine và hạ nhiệt căng thẳng Greenland. Macron, Friedrich Merz và Keir Starmer đã nỗ lực thuyết phục Washington rằng bảo đảm an ninh cho Kyiv cần có yếu tố quân sự Mỹ để răn đe Vladimir Putin; nhưng sự thất thường của Trump khiến giá trị thực tế của các bảo đảm đó bị đặt dấu hỏi, mở nguy cơ Nga “thử” cam kết trong tương lai.

Bối cảnh “hậu Davos” làm rõ sự tái sắp xếp hệ thống quốc tế. Tại Davos, Thủ tướng Canada Mark Carney nói về đứt gãy trật tự dựa trên luật lệ, bước vào kỷ nguyên cạnh tranh cường quốc nơi kẻ mạnh làm điều có thể còn kẻ yếu chịu thiệt; ông viện dẫn Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và nhấn mạnh không thể sống bằng hoài niệm. Canada vừa ký đối tác lớn với Trung Quốc, còn châu Âu suy tính đa dạng hóa liên kết trong thế giới mới thiếu ràng buộc.

Ủy ban châu Âu (European Commission) dưới quyền Ursula von der Leyen được kỳ vọng dẫn dắt hướng “tự chủ chiến lược”: củng cố chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng đang phụ thuộc khí Mỹ, và tái thiết phòng thủ không dựa vào NATO. Các ý tưởng gồm một Hội đồng An ninh châu Âu (European Security Council) có cả Vương quốc Anh, tăng tốc công nghiệp drone, phòng không, và lực lượng thường trực EU 100.000 quân kèm đơn vị đặc nhiệm tinh nhuệ; Ủy ban có thể chuẩn hóa, tích hợp hệ thống vũ khí rời rạc của các nước.

Tuy vậy, nguy cơ “để khủng hoảng trôi qua vô ích” hiện hữu nếu căng thẳng Greenland lắng dịu. Bài toán nội trị và làn sóng cực hữu tại Pháp, Vương quốc Anh và Đức khiến huy động ngân sách cho dự án quốc phòng chung khó khăn, còn việc thuyết phục công chúng về một quân đội châu Âu càng nan giải. Nhiều lãnh đạo hiểu không thể đặt an ninh vào tay nước Mỹ dưới thời Trump, nhưng họ cũng thiếu niềm tin của cử tri để làm điều cần thiết thay thế.