Chuyến thăm Bắc Kinh của Donald Trump diễn ra trong khuôn khổ nghi thức quen thuộc nhưng trọng tâm là quản lý khác biệt khó dung hòa, với hy vọng góp phần ổn định toàn cầu. Hai nền kinh tế tạo ra hơn 42% GDP thế giới, là trụ cột chuỗi cung ứng đang bị địa chính trị tại châu Âu và Trung Đông khuấy động. Mục tiêu không phải chấm dứt cạnh tranh mà thừa nhận đối đầu đã mang tính cấu trúc và cần được quản lý từ cả hai phía.

So sánh với Chiến tranh Lạnh dễ gây nhiễu: không có hòa dịu kiểu thập niên 1970 khi lòng tin, mềm hóa ý thức hệ và tầm nhìn chiến lược chung đều thiếu vắng. Thay vào đó là nỗ lực dựng “lan can” — giới hạn leo thang phi chính thức, khó được ký kết hay công khai, chỉ tồn tại như hiểu biết ngầm. Từ 2022, Washington siết kiểm soát xuất khẩu với chip tiên tiến, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mũi nhọn; Bắc Kinh đáp trả bằng lợi thế khoáng sản như gali và gecmani. Dù vậy, thương mại, tài chính và mạng lưới sản xuất vẫn đan xen sâu. Hai bên đang vận hành “phụ thuộc lẫn nhau phân tầng”: dựng rào cao quanh công nghệ quyền lực tương lai, còn lại duy trì mở cửa; tách rời toàn diện là bất khả thi lẫn không mong muốn.

Tâm điểm cạnh tranh chuyển từ quân sự sang kinh tế: kiểm soát xuất khẩu, trừng phạt, và kiến trúc chuỗi cung ứng trở thành công cụ cưỡng chế chiến lược. Phát triển và an ninh hòa làm một, xóa nhòa ranh giới giữa thị trường và chiến lược; chính sách thương mại gắn chặt học thuyết an ninh quốc gia. Các nước thứ ba đứng trước tiến thoái lưỡng nan, phải khéo léo đi giữa hai hệ sinh thái và chuẩn tắc biến động, với biên độ tự chủ ngày càng khó xác định.

Kỳ vọng thực tế ở Bắc Kinh là những hiểu biết kỹ thuật, mơ hồ nhưng hệ trọng, tương tự cuộc gặp trước tại Busan. Các va chạm gần đây ở Biển Đông và quanh Đài Loan cho thấy rủi ro leo thang ngoài ý muốn khi thiếu cơ chế quản trị khủng hoảng. Ngay cả thỏa thuận khiêm tốn về kênh liên lạc, quy trình tác nghiệp hay ngưỡng leo thang cũng có thể thay đổi cục diện. Sau Khủng hoảng tên lửa Cuba, Mỹ và Liên Xô đã dựng cơ chế ngăn chiến tranh ngoài ý muốn; quan hệ Mỹ–Trung hiện cần một kiến trúc “lan can” được cả hai bên thừa nhận, dù phi chính thức hơn.

Phong cách lãnh đạo cá nhân làm bức tranh thêm phức tạp: Trump thiên về giao dịch, cần kết quả thấy ngay; Tập Cận Bình định hướng dài hạn, gắn với quỹ đạo trỗi dậy của Trung Quốc. Vì thế, kết quả tốt nhất cũng chỉ là thỏa thuận mang tính chiến thuật, có thể đảo ngược, giúp ổn định ngắn hạn nhưng chưa đủ xây khung hợp tác bền vững; và lệ thuộc vào động lực lãnh đạo hơn là thể chế hóa.

Tác động quan trọng còn vượt ngoài song phương. Ở châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh, các nước bị cuốn vào những tầm nhìn cạnh tranh về phát triển, quản trị và kết nối. Sáng kiến Vành đai và Con đường (Belt and Road Initiative) đã bám rễ, đưa chuẩn mực và tài chính Trung Quốc lan rộng, trong khi chính quyền Trump loay hoay định hình lựa chọn thay thế và không ít lần dựa vào biện pháp sử dụng vũ lực như ở Venezuela và Iran. Với phần còn lại của thế giới, câu hỏi thực dụng là mô hình nào cung cấp lợi ích an toàn và hữu hình; uy tín toàn cầu sẽ quyết định thế thắng thua.

Trong đối đầu cấu trúc, các cú sốc hệ thống lại mở cửa hẹp cho phối hợp: ổn định năng lượng, nguy cơ dịch bệnh, khủng bố, phổ biến hạt nhân là lợi ích chồng lấn. Biến động từ Trung Đông cho thấy cả hai đều phụ thuộc vào thị trường năng lượng ổn định và dễ tổn thương trước biến động. Mẫu hình “phụ thuộc lẫn nhau có tính cạnh tranh” nổi lên: cạnh tranh chiến lược gia tăng song ràng buộc kinh tế–công nghệ không thể tháo gỡ. Vì vậy, chứa đựng là bất khả, hội tụ là ảo tưởng; chỉ còn phối hợp có chọn lọc để chung sống trong cạnh tranh. Ổn định đến từ nhận thức về tổn thương lẫn nhau và cái giá của leo thang. Thượng đỉnh Bắc Kinh khó giải quyết mâu thuẫn cốt lõi — Đài Loan, công nghệ, nghi kỵ — nhưng có thể “mua thời gian” và vạch lằn ranh cho cạnh tranh.