Trung Quốc khép lại năm 2025 với thặng dư thương mại lớn nhất lịch sử, 1,2 nghìn tỷ USD, tăng 20% so với 2024. Doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển hướng khỏi người tiêu dùng Mỹ sang các thị trường mới nổi, khiến xuất khẩu sang Mỹ giảm 19,5% trong cả năm.

Trong nước coi đây là dấu hiệu bền bỉ trước áp lực thương mại của Mỹ, nhưng thặng dư khổng lồ có nguy cơ thổi bùng căng thẳng toàn cầu. Quan chức hải quan Wang Jun nói Trung Quốc “vượt khó” trong môi trường bên ngoài phức tạp; xuất khẩu hàng công nghệ cao tăng 13%, còn xe điện, pin lithium và sản phẩm quang điện tăng 27%.

Thay vì suy giảm, hàng Trung Quốc thâm nhập sâu hơn vào các khu vực khác: giá trị xuất sang châu Phi tăng 26,5%, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of Southeast Asian Nations) tăng 14%, Liên minh châu Âu tăng 9% và Mỹ Latinh tăng 8%. Động thái này gây ma sát khi nhiều đối tác lo ngại thực tiễn thương mại gây bất bình đẳng và làn sóng hàng giá rẻ gây tổn hại ngành trong nước, việc làm và an ninh kinh tế.

Tại Bắc Kinh, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi mất cân đối thương mại với Trung Quốc là không bền vững, đồng điệu với lời kêu gọi châu Âu về tăng tiêu dùng nội địa và kìm xuất khẩu. Xuất khẩu mạnh giúp Bắc Kinh tự tin trong đàm phán kéo dài với Mỹ; đến tháng 10, Donald Trump và Tập Cận Bình đạt thỏa thuận hạ mức thuế mới xuống 20% sau khi từng vọt lên 145% trong năm.

Thỏa thuận vẫn duy trì, song Trump vừa tuyên bố áp thuế 25% lên các nước làm ăn với Iran, có thể khiến Trung Quốc chịu thuế cao hơn do quan hệ kinh tế với Tehran. Doanh nghiệp xuất khẩu chuẩn bị cho va chạm mới khi ưu tiên của Trump là giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và đưa sản xuất về Mỹ.

Giới phân tích hoài nghi khả năng duy trì đà xuất khẩu khi ngày càng nhiều nước tìm cách bảo vệ thị trường nội địa trước “dư thừa công suất công nghiệp” của Trung Quốc. Phụ thuộc xuất khẩu cũng gắn với thách thức trong nước: khủng hoảng bất động sản kéo dài, tiêu dùng yếu, và nỗ lực khó khăn để thúc đẩy cầu nội địa nhằm cân bằng mô hình tăng trưởng.